Երկրի ժամը Բեռլինում

Հաշվի առնելով, որ Գերմանիան ուժեղ բնապահպանական երկիր է` մտածում էի, որ էստեղ Երկրի ժամը հատուկ իրադարձություն պիտի լինի: Ինտերնետը փորփրեցի, զանազան վիդեոներ գտա, որտեղ ցուցադրվում էր, թե այդ ժամին ինչպես են Բեռլինի լույսերը հանգում: Սկսվում է Բրանդենբուրգյան դարպասից, տարածվում շրջակայքում: Էդ ընթացքում շուրջը լիքը մոմեր են վառվում:

Ոգևորվեցի ու որոշեցի այս տարի անպայման այնտեղ լինել: Համակուրսեցիներիս հավաքեցի, գնացինք:

Բրանդենբուրգյան դարպասի մոտ լիքը մարդ էր հավաքվել: Ձեռքներին գնդաձև ջահեր էին: Չնայած պայուսակիս մեջ վեց հատ մոմ կար (համենայնդեպս), որոշեցինք մենք էլ մասնակից դառնալ ու վերցնել գնդաձև ջահերից: Դարպասը դեռ լուսավորված էր: Դիմացը մոմերով երկրագունդն էր պատկերված:

Ուղիղ 20:30 Բրանդենբուրգյան դարպասի լույսերը հանգեցին: Հայտարարվեց, որ այդ պահին Էյֆելյան աշտարակն ու Բիգ Բենը նույնպես մթնում են:

Իսկ Բեռլինում շատ բան չէր փոխվել. շրջակայքում ամեն ինչ լուսավոր էր, ու մեր (երկրա)գնդերը ոչնչով չէին առանձնանում: Երբ ավելի ուշադիր նայեցինք, նկատեցինք, որ փողոցի լույսերից միայն ամեն երկրորդն է անջատված: Իսկ կողքի թանկանոց հյուրանոցի հեչ պետքը չէր, որ Երկրի ժամն է: Ոչ մեկի պետքն էլ չէր, բացի Բրանդենբուրգյան դարպասից ու այնտեղ հավաքված մի քանի հարյուր մարդկանցից: 

Երբ տուն եկա, իմացա, որ Երևանի բոլոր փողոցների լույսերն անջատել են: Այն նույն Երևանի, որի ղեկավարությունը հեռու է բնապահպանություն կոչվող գաղափարից, որտեղ դեռ ցերեկը Մաշտոցի այգու պատմությունները շարունակվում էին:

Փոստարկղս

Ամեն օր տնից առաջին անգամ դուրս գալիս, եթե դա առավոտյան շատ շուտ չէ, փոստարկղս ստուգելը հատուկ արարողություն է: Օր չի լինում, որ սպամից չխեղդվի: Արդեն սովորել եմ. գրկում եմ ամբողջ աղբը, հետ գնում միջանցք, լցնում սպամարկղը, որն ամեն օր խնամքով ինչ-որ մեկը դատարկում է: 

Երբեմն նամակներ են լինում բանկից: Դրանք սովորաբար երկար ծրարներով են, հաստ: Բացում ես, մեջը լիքը ոչ պետքական ինֆորմացիա անհասկանալի լեզվով: Բայց պատահում է նաև, որ փոստարկղումս բացիկ եմ գտնում: Իսկույն կռահում եմ. Քիրսթենին Գերմանիայի որևէ քաղաքից աշխատանքի համար հարցազրույցի են կանչել, իսկ նա պարտաճանաչ կերպով ինձ բացիկ է ուղարկում: Դրանք դասավորում եմ պահարանիս դարակներից մեկում, ու ամեն անցնող մտածում է` ինձ որտեղի՞ց Գերմանիայի էսքան տարբեր քաղաքների բացիկներ: Իսկ Քիրսթենն իր հաջորդ նամակում պիտի բացատրի, որ հերթական հարցազրույցից հետո մերժեցին, բայց դրա լավն կողմն այն է, որ իր երկրի տարբեր քաղաքներ տեսնելու հնարավորություն է ստանում:

Մեր օրերում նամակներ գրողներ տան: «Փոստատան աշխատողը զարմացավ, երբ տեսավ, որ նամակ եմ ուղարկում… ուղղակի նամակ»,- պատմեց Քիրսթենը հանդիպման ժամանակ:

Կամ էլ փաթեթ եմ գտնում Անայից` իմ վաղեմի նամակագրական ընկերոջից: Անհիշելի ժամանակներից իրար գրում ենք: Հետո պատահաբար հայտնաբերում, որ երկուսս էլ նույն օրն ենք ծնվել` մի տարվա տարբերությամբ: Շփվում ենք իրար հետ ոնց որ հազար տարվա ընկերներ: Ու վերջերս էլ Զատիկի առթիվ շոկոլադե նապաստակ էր ուղարկել: Հուլիսին գալու է Բեռլին: Հանդիպելու ենք: Մեր շփման ութ-ինը տարիների ընթացքում առաջին անգամ:

Եվ ես ուրախ եմ, որ էլեկտրոնային էս դարում դեռ ձեռագիր նամակներ գրողներ կան: Գնամ, Քիրսթենի վերջին նամակին դեռ չեմ պատասխանել:

Ամեն ինչ լուսավորված է (ֆիլմը)

Այն, որը գիրքը դժվար էկրանավորվող էր, հենց սկզբից էլ գիտեի: Այնուամենայնիվ, թրեյլերն ահագին հուսադրող էր, որովհետև այնտեղ տեսա ճիշտ նույն Սաշային, որը գրքում էր նկարագրված, և Ջոնաթանին, որն իմ պատկերացրածից հեռու չէր: Իսկ ֆիլմից մի մեղեդի մինչև այն դիտելն էր ուշադրությունս գրավել. մի երկու օր առավոտից երեկո լսում էի:

Բայց ցավով պիտի նշեմ, որ այսքանով ավարտվում են ֆիլմի դրական կողմերը: Հա, դժվար է երեք զուգահեռ պատմություններն էկրանավորել: Դրա համար հասկանում եմ միայն մեկի ընտրությունը: Բայց մնացածը չեմ հասկանում: Չեմ հասկանում, թե ինչպես կարող էր տեքստն ավելի ազդեցիկ լինել, քան պատկերը: Չեմ հասկանում, թե ինչու են պատմության մեխը ֆիլմից հանել, դուրս շպրտել: Հա, էլի ցույց են տալիս, որ պապիկն ինչ-որ ապրումներ ունի, որ Համաշխարհայինի ու հրեաների ջարդի հետ ինչ-որ կապ ունեցել է, բայց ցույց չեն տալիս` ինչ: Իսկ գրքում հենց դա է գլխավորը, հենց դա է ուղեղդ խառնում իրար, որ չես հասկանում` որն է ճիշտը, հենց դա է, որ խանգարում է վերջին քսան էջը կարդալ, որովհետև միտքդ կենտրոնացած է դրա վրա (թե ինչը, գիրքը կարդացեք, իմացեք): 

Անգամ հերոսների ապրումները տեքստով ավելի լավ ես ընկալում, քան նրանց տեսնելով: Հեղինակը մանրակրկիտ աշխատանք է տարել, ամեն մի բառն ընտրել է, անգամ որոշ տեղերում բառերն իրար կպցրել էր, կետադրությունը` բաց թողել: Ու հենց էդ տեքստն էր մուրճով հարվածում ուղեղիդ: Իսկ ֆիլմում մենակ պատկերներ էին, անկապ, ոչինչ չասող, ոչ համոզիչ պատկերներ: Էլ չեմ ասում, որ Ավգուստինային բռնեցին, զոռով տատիկի քույրը սարքեցին, մինչդեռ գրքում նա այդպես էլ չի գտնվում, այդպես էլ պարզ չի դառնում, թե ինչ պատահեց նրան: Ու դա կարևոր էլ չի լինում: 

Իմ անձնական խորհուրդն է գիրքը կարդալ. այն հաստատ ավելի խորն է: Համենայնդեպս, ֆիլմի թրեյլերը նայեք:

Էս էլ ինձ դուր եկած երաժշտությունը

Ամեն ինչ լուսավորված է (Ջոնաթան Սաֆրան Ֆոեր)

Գիրքը նվեր էր եղբորիցս: Նոր տարվա առթիվ: Հետս բերեցի: Վերջերս կարդացի, պրծա:

Երբ նոր էի սկսել, լեզուն տարօրինակ թվաց: Ինչ-որ անսովոր անգլերեն էր, անսովոր բառերով: Կարճ ժամանակ անց հասկացա, որ հատուկ է այդպես արված. գրքի հերոսներից մեկը` Սաշան, ուկրաինացի է, որը համալսարանում անգլերեն է սովորում և թարգմանիչ է աշխատում ԱՄՆ-ից ժամանած հրեա Ջոնաթանի համար: Հետո հասկացա նաև, որ պատմությունը երեք գծով է ընթանում. Ջոնաթանի, Սաշայի, նրա կույր պապիկի և տեսնող քածի ճամփորդությունը Ուկրաինայում, որը գրված է Սաշայի տեսանկյունից, Սաշայի նամակները Ջոնաթանին ճամփորդությունից հետո և Ջոնաթանի ընտանիքի պատմությունը գրված գրական անգլերենով (ու ահավոր շատ հիշեցնելով Մարկեսի «Հարյուր տարվա մենությունը»):

Սաշայի մասն էնքան համով էր: Ուներ իրեն հատուկ բառապաշարը: Բառարաններից հանած հոմանիշներ էին, որոնք հաճախ սխալ կոնտեքստում էր օգտագործում: Սաշայի բառերից ու արտահայտություններից մի քանի հատ առանձնացրել եմ. to spleen – զայրացնել, toil – աշխատել, dub – անվանել, loiter – սպասել, to manufacture Z's – քնել, currency – փող, not-truths – ստեր, to take without asking – գողանալ: Դեռ տեղ-տեղ էլ բայերը սխալ էր խոնարհում:

Ջոնաթանի ճամփորդության նպատակը Հոլոքոսթի ժամանակ իր պապիկին փրկած ընտանիքից Ավգուստին անունով աղջկան գտնելն էր: Հենց էդ ճամփորդության ընթացքում բացահայտվում է որոշակի ճշմարտություն: Ու էստեղ սկսվում է սահմռկեցուցիչ տեսարաններ, անելանելի իրավիճակներ, որտեղ չես կարող ասել` որ քայլն էր ճիշտ, չես կարող դատել, չես կարող գնահատական տալ:

Էդ էջերից հետո դեռ մի քսան էջ շարունակվում էր գիրքը: Դեռ պիտի Ջոնաթանի պատմության մեջ էլ հասնեինք Երկրորդ համաշխարհայինին, բայց էլ կենտրոնանալ չի լինում, անընդհատ միտքդ հետ է գնում:

Չնայած կոտորածների մասին բաց տեսարաններով պատմություններ չեմ սիրում, բայց էս գիրքը շատ դուրս եկավ, որովհետև հեղինակը մեծ վարպետությամբ էր դրանք ներկայացրել` տեղադրելով ճիշտ տեղում, ճիշտ ժամանակին: Իսկ մոգական ռեալիզմով հատվածներն էլ ահագին սիրուն էին ստացվել: Հետաքրքիր էր, թե ոնց էդ ամեն ինչը բերեց, Հոլոքոսթի հետ կապեց:

Ասում են` հեղինակին մեղադրում են հետևյալ արտահայտության համար. «Ուկրաինացիները հրեաներին գրեթե այնքան վատ են վերաբերվել, որքան նացիստները»: Ասում են` իրականությունն աղավաղում է: Սակայն երբ ամբողջ գիրքը կարդում ես, հասկանում ես, թե այդ մի նախադասությունով ինչ նկատի ուներ, ու որ «վատ վերաբերվելը» հաճախ ընտրություն է եղել որպես «չարյաց փոքրագույն», ընտրություն սեփական ընտանիքի և հրեայի կյանքի միջև:  

Ֆիլմն էլ կա: Պիտի անպայման նայեմ: 

Protected:

This content is password protected. To view it please enter your password below:

Դադարեցնել հալածանքները գրող Հովհաննես Իշխանյանի նկատմամբ

Արձակագիր Հովհաննես Իշխանյանին իր «Ուվալնյատի օրը» գրքի համար հարցաքննել են Ռազմական ոստիկանությունում, ապա Երևանի Կենտրոնի քննչական բաժնում: Ռազմական ոստիկանությունը որոշել է, որ գեղարվեստական արձակը խեղաթյուրել է իրականությունը, վարկաբեկում է Հայաստանի զինված ուժերը, վիրավորում է կրոնը և հայ մայրերին:

Կարդալ մնացածը և մասնակցել ստորագրահավաքին

Protected: Ինչու՞ ենք էս օրի

This content is password protected. To view it please enter your password below:

Գերմանիան ու քաղաքականությունը

Էս շաբաթ Գերմանիայի մշակույթ ենք անցնում: Էսօրվա վեց ժամը նվիրված էր պատմությանն ու քաղաքականությանը: Ուրեմն պարզեցինք, որ նախկին նախագահի անվան շուրջ լիքը շուխուռներ են էղել, որ կոռումպացված ա, էս կողմ-էն կողմ, դրա համար ստիպված հրաժարական ա տվել: Պատկերացնու՞մ եք: 

Հետո էլ դասախոսը մի կայք ցույց տվեց, որը մտնում ես, մի քանի հարցի պատասխանում, ըստ այդմ իմանում, թե որ կուսակցության գաղափարներն են քեզ հարազատ: Ու էդպես կողմնորոշվում ես` ում ընտրես:

Դե հիմա էս ամեն ինչը Հայաստանում պատկերացրեք: Ձեր ծիծաղն էլ էկա՞վ:

Ինչու՞ Հայաստանից գնացի

Կա հարցերի շարան, որոնք ինձ հաճախ տալիս են Նիդեռլանդներում և Գերմանիայում հանդիպածս մարդիկ: Կա նաև մշակված, պատրաստի պատասխանների շարան, որոնք արտաբերում եմ ծանոթ հարցը լսելուն պես, առանց ինքս ինձ հաշիվ տալու, թե որքանով են դրանք ճշմարիտ: Օրինակ, երբ հարցնում են` ինչու՞ կլինիկական լեզվաբանություն, չէ՞ որ դու բժիշկ ես, տալիս եմ մոտավորապես այսպիսի պատասխան. «Հոգեբույժի մասնագիտությամբ ինձ ապահով չէի զգում: Դրա համար ուզում էի լրացուցիչ մասնագիտություն ունենալ»: Հետո բացատրում էի, որ Հայաստանում հոգեբույժները հիմնականում շատ ցածր աշխատավարձ են ստանում, ու եթե հիվանդի կամ ապօրինի եկամուտների հույսին չմնան, ուղղակի չեն կարողանա ապրել: Իսկ դա իմ սկզբունքներին դեմ է, և այլն, և այլն:

Վերջերս սկսել եմ բոլոր նմանատիպ հարցերն ինքս ինձ տալ ու փնտրել անկեղծ, ոչ թե սարքովի, պատրաստի պատասխաններ: Առաջին կարևոր հարցն է` ինչու՞ Հայաստանից գնացի: Պատասխանը գտնելու համար մտովի հետ գնացի դեպի էն ժամանակները, երբ որոշում կայացրի:

Արտասահմանում սովորելու մտքեր միշտ էլ ունեցել եմ, բայց որովհետև ԵՊԲՀ-ն կարողանում էր գոնե զբաղվածությանս հարցը լուծել, որովհետև հավես ու ժամանակ չունեի էդ հարցով լրջորեն զբաղվելու, էդպես էլ ականջի հետև էի գցում մինչև էն պահը, երբ անսպասելիորեն ավելի շատ ժամանակ ունեցա, հետևաբար հաջողացրի ոչ միայն վերջնական որոշում կայացնել, այլև քայլեր ձեռնարկել նպատակիս հասնելու համար: Պատճառը կլինիկական օրդինատուրան էր, որը հեռու էր իմ սպասելիքներից, ու մեծ հիասթափություն էր առաջացրել: Իհարկե, ժամանակի ընթացքում հարմարվեցի, բայց որոշումս ավելի շուտ էի կայացրել, ու մնացածն արդեն իներցիայով էր առաջ գնում:

Իսկ ինչու՞ հենց կլինիկական լեզվաբանություն: Բժիշկ աշխատելու համար պետք է տվյալ երկրում տվյալ երկրի պետական լեզվով լիցենզավորման քննություն հանձնել: Դա մեծ ջանքեր ու ժամանակ է պահանջում, իսկ ես պատրաստ չէի դրան, որովհետև վերջնականապես վստահ չէի, թե որ երկրում եմ ուզում կյանքիս մնացած մասն անցկացնել: Դրա համար ընտրեցի ավելի հեշտ տարբերակ. մագիստրատուրայում սովորել, որը հետո PhD-ի դռները կբացի ու որևէ երկրում մնալու պարտավորվածություն չի առաջացնի: Ժամանակի ընթացքում էլ կորոշեմ` էդ երկիրն ինձ դու՞ր է գալիս, կուզե՞մ էնտեղ բժիշկ աշխատել, թե ոչ: Էդպես սկսեցի դիմել զանազան եվրոպական համալսարանների զանազան մագիստրոսական ծրագրերի, որոնք իրենք իրենցով բժշկություն չէին, բայց սերտորեն կապված էին: Ու քանի որ կլինիկական լեզվաբանությունն ինձ ընդունեց, կրթաթոշակն էլ հետն առաջարկեց, էլ չշարունակեցի. այլ համալսարանների համար ֆինանսավորում գտնելը մի առանձին գլխացավանք էր:

Հիմա, երբ պատասխանել եմ երկու գլխավոր հարցերին, ուզում եմ անդրադառնալ նաև բազմաթիվ այլ մանր-մունր թվացող պատճառների, որոնք ինձ ստիպեցին գնալ Հայաստանից:

Առաջին հերթին ուզում էի այնպիսի կրթություն ստանալ, որը Հայաստանն ինձ ի վիճակի չէր տալու: Հետո ուզում էի ինքնուրույն լինել: Հայաստանում իմ խղճուկ կրթաթոշակով կամ հետագայում հոգեբույժի խղճուկ աշխատավարձով մի տեսակ չէի պատկերացնում, թե քանի տարեկանից սկսած էլ մամայից փող չէի ուզելու: Ճիշտ է` վերջին ժամանակներում թարգմանություններով գումար էի վաստակում, բայց մի զավեշտ էլ դա էր: Ուրեմն պիտի ութ տարի բժշկականում քրտինք թափեի, որ թարգմանություններո՞վ գլուխս պահեի: Հետո նաև առանձին ապրելու հարցն էր: Գալիս է մի տարիք, երբ ընտանիքդ ինչքան էլ սիրես, ուզում ես առանձնանալ: Նորից Հայաստանն այդ հնարավորությունը չի տալիս, հատկապես երբ ընտանիքդ ապրում է ոչ թե Սյունիքի մարզում, այլ մայրաքաղաքի կենտրոնում: Անկեղծ ասած, հենց այս վերջին կետի պատճառով որոշել էի արտասահմանի չստացվելու դեպքում մարզ մեկնեի աշխատելու (համ էլ Հայաստանի համար մի լավ բան արած կլինեի):

Վերջում գալիս է երրորդ հարցը` վերադառնալու՞ եմ արդյոք Հայաստան: Քանի որ որոշել եմ ինքս ինձ հետ հնարավորինս անկեղծ լինել, ապա պիտի պատասխանեմ, որ հաջորդ քայլս PhD-ի դիմելն է լինելու (ոչ մի դեպքում Հայաստանում), ոչ մի ուրիշ տեսակի աշխատանքի: Ստացվելու դեպքում ևս չորս տարի չեմ վերադառնա: Հետո` չգիտեմ:

Ինչպիսի՞ մարդիկ են հոլանդացիները

Եթե նման հարց տաք հոլանդացիների հետ երբևէ շփում ունեցած որևէ մեկի, որը ծանոթ է նաև գերմանացու ստերեոտիպային կերպարին, անմիջապես կարճ պատասխան կստանաք. «Գերմանացիների նման»: Փակագծերը բացելիս կասեն. «Պարտաճանաչ, ժլատ, կազմակերպված, սառը»: Այդպե՞ս է արդյոք:

« Older entries

Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Byurakn

Writer

Անձնական տարածք

Մտնելուց առաջ ոտքներդ սրբեք

How I Lost My Chains

I've Learned The Most Unlearning Everything I've Ever Known

frauke's foodelicious fritid

baking across borders - exploring new recipes from Denmark and around the world

The Miscellany Room

Life is Easy; I suck

stof tot stof

Over dood, rouw en literatuur / On death, grief, and literature

MidiMike

A Life's Worth of Observations from a Songwriter and Sound Engineer

exoligu

De ce este nevoie de îndrăzneală pentru a gândi cu propria minte?

followthevoid

Writing and Musing

imandes

politics and philosophics

gayaneatoyan

Harmony with nature

Expat in Denmark Blog

Thoughts, observations, analysis and thematic coverage by Expat in Denmark & Friends

arpy maghakyan

articles by me