Ամենալավ խորհուրդները, որոնք ինձ հետ Հայաստանից բերեցի

Հուլիսի վերջերին Էրասմուս մունդուս ծրագրով արտասահմանում սովորելու մեկնողների համար Երևանում pre-departure orientation (էս արտահայտությունը թարգմանել չի ստացվում, օգնեք) կոչվածը կազմակերպվեց: Մի քանի շրջանավարտներ (հայ և ռուս) կիսվեցին իրենց փորձով, խորհուրդներ տվեցին, հարցերին պատասխանեցին: Մշակութային դժվարությունները հաղթահարելու թրեյնինգ կազմակերպվեց: Ինչ խոսք, շատ օգտակար էր, ու լիքը տեղեկատվությամբ զինված Հայաստանից մեկնեցի: Բայց մյուս կողմից էլ լիքը երկրներում կռված աղջիկ էի ու դեռ չգիտեի, որ իմ եվրոպացի համակուրսեցիներից մեծ միջմշակութային փորձ ունեի:

Հիմա, երբ հետ եմ նայում, ավելի լավ եմ հասկանում, թե ամենակարևոր խորհուրդները որոնք էին, որ իրոք ճամպրուկիս մեջ դրեցի, հետս բերեցի ու մինչև հիմա խնամքով հետևում եմ դրանց:

Շրջանավարտներից մեկ` Քրիստինան, իր փորձն էր ներկայացնում: Չասեմ, որ հենց առաջին նախադասությունից դուրս շատ եկավ (էդ նախադասությունը հայերեն էր, ու կարծեմ միակն ինքն էր, որ հայերենով սկսեց): Հետո էլ խորհուրդների մեջ նշեց գրելու մասին: Ասաց, որ բլոգ ունի: Դարձավ ինձ, ավելացրեց, որ գիտի, որ ես էլ բլոգ ունեմ:

Մտքերի մեջ ընկա. ո՞վ էր: Շատ կարճ ժամանակ պահանջվեց, որ անունը կապեցի իմ իմացած բլոգերից մեկին ու հասկացա, թե ով է: Նրա բլոգը գտել էի շատ ժամանակ առաջ, երբ հայալեզու մատյանները մատների վրա կարելի էր հաշվել: Պետք է ասեմ, որ շատ էր գրավել: Չնայած ԿՄ-ում չէր, հաճախ էի մտնում ու շատ մեծ հաճույքով կարդում գրառումները հատկապես արտերկրում ունեցած փորձի մասին: Հետո, իհարկե, ինքն էլ նշեց իր բլոգի հասցեն, ու համոզվեցի, որ չեմ սխալվել: Այդ հանդիպումը չափից դուրս անսպասելի էր ինձ համար և ուրախալի: 

Մի խոսքով, նրա խորհուրդներից մեկը գրելն էր, մյուսն էլ կարդալը: Գրելը բլոգի տեսքով, կարդալը` գեղարվեստական գրականության: Ու հիմա դրանք հենց էն երկու գործողություններն են, որոնք ինձ անասելի թեթևություն են բերում: Լիքը ակադեմիական տեքստեր գրելու կողքին կբացեմ բլոգս, մի բան կխզբզեմ, ու հետո ամեն ինչ շատ ավելի հեշտ կգնա: Անկապ տրամադրության կամ անքնության դեպքում գիրք կբացեմ, մի քանի էջ կկարդամ ու անուշ-անուշ կքնեմ կամ կցրվեմ: Էլ չեմ ասում, որ Բեռլինում հասարակական տրանսպորտի մեջ անցկացրածս ժամերը ոնց էին կարճվում գրքերով:

Մի բան էլ նշեց ճամփորդական նախընտրությունների մասին: Ասում էր, որ սիրում է մի տեղում մնալ ու տեղացիներին լավ ուսումնասիրել մի քանի օրով որևէ տեղ գնալու փոխարեն: Էն ժամանակ լավ չգիտեի, թե ես որ խմբին էի պատկանում: Բայց հիմա, երբ ամեն շաբաթ-կիրակի սենյակակիցս կորում է եվրոպական որևէ երկրում, իսկ ես գնում-խցկվում եմ քաղացի ամենակոլորիտային հատվածներում կամ ծրագրում հոլանդացի ուսանողների հետ հյուսիսի կղզիներ մեկնել, հասկանում եմ, որ տեղացիներին մինչև վերջ ուսումնասիրելու ծարավ ունեմ:

Ու էստեղ ուզում եմ շնորհակալությունս հայտնել Քրիստինային տված խորհուրդների համար, որոնք ինձ օդի ու ջրի պես պետք էին, ու չնայած առանց գիտակցելու էլ նույն բաները կանեի, բայց հիմա գիտեմ, որ ինձնից առաջ մեկն արել է, և օգտակար է եղել, և այդ մեկը մի մարդ է, որին վստահում եմ:

Այն մասին, թե ինչպես ձվածեղը սուպ դարձավ

Ճաշի ժամ: Ի՞նչ ուտեմ: Էսօր տարբերակները բազմազան չեն, որովհետև կիրակի է, խանութները փակ են: Մի քիչ խառը բանջարեղեն ունեմ (կտրտած կաղամբ, սոխ ու բիբար. էստեղ էդպես էլ են վաճառում), մի քիչ սունկ ու ձու: Չբռնե՞մ էդ բոլորով ձվածեղ սարքեմ:

Իջնում եմ խոհանոց, սկսում բանջարեղենն ու սունկը տապակել, մեկ էլ զգում եմ, որ էդ ամեն ինչից շատ համով սուպ դուրս կգար: Կարտոֆիլի տոպրակս փորփրում եմ: Մի հատ քիչ ծլածը կա: Հերիք է: Արագ-արագ ջուրը եռացնում եմ, լցնում տապակվող բանջարեղենի վրա, կարտոֆիլը կտրտում, ավելացնում որոշ համեմունքներ: Էդպես մի քիչ եփում եմ,  ձուն ոնց հանել էի, նորից սառնարանը դնում: Ճաշս էլ լցնում ու ուտում եմ: Էդ ինչ համով սուպ էր ստացվել: Էն աստիճանի, որ չեմ ամաչի հյուրեր ունենալուց:

Ու ո՞վ է ասում, թե ես խոհարարությունից հեռու եմ: Շատ էլ որ Հայաստանում քիչ էի էփում: Ինձ թվում է` էստեղ կարևորը ոչ թե հմտություններն են, այլ երևակայությունը:

Նոր ԿՄ-ական

Ողջունեք նոր ԿՄ-ական -ին: Շատ լավ ու հետաքրքիր աղջիկ ա, ընկերացեք ու հետևեք գրառումներին:

«Պրն. Վերտիգո» (Փոլ Օսթեր)

Այստեղ ինքս ինձ խոստանում եմ, որ սա Փոլ Օսթերի վերջին գիրքն է, որ կարդացի: "Brooklyn Follies"-ն ինձ շփոթեցրեց, տարավ Օսթերի մնացած գործերի մոտ, բայց արդյունքում` մեկը մի քիչ լավ, մեկը մի քիչ վատ, ու ոչ մեկը չհասավ "Brooklyn Follies"-ին:

«Պրն. Վերտիգոն» միջակոտ գործ էր, չնայած լավը լինելու բոլոր հավակնություններն ուներ: Սկիզբն ահագին հետաքրքիր էր, կերպարները` հաջողված, բայց հեղինակը նրանց հետ ճիշտ չի վարվում: Բռնում, ահագին ամերիկյան ձևով կերպարներից երկուսին վերացնում է, երրորդին էլ ուղարկում Աստված գիտի ուր` թողնելով միայն թռչող Ուոլթին և մաստեր Յեհուդիին:

Սկզբի խորհրդավորությունն էլ էր լավ: Մտածում ես` կխորանա, բացատրություններ կտա, թե ոնց է ստացվում, որ Ուոլթը կարողանում է օդ բարձրանալ, Յեհուդիի գաղտնիքները կբացահայտի: Բայց այդ ամենը տեղի չի ունենում: Մոտավորապես կեսերից դառնում է շատ սովորական ամերիկյան վեպ` լիքը կրակոցներով ու գողություններով: Մեկ էլ  քաղցկեղը հեչ արդարացված չի: Չես հասկանում, թե ոնց է ստացվել, որ անցյալ դարի քսանականներին կարողացել են ստամոքսի քաղցկեղ ախտորոշել, դեռ մի բան էլ որոշել, թե հիվանդին ինչքան ժամանակ է մնացել ապրելու:

Երկրորդ կեսի գոյության իմաստն ընդհանրապես չեմ հասկանում: Լրիվ ջուրծեծոցի, լիքը անկապ կերպարներ, անիմաստ դրվագներ: Լավ է, որ վերջում գոնե նորից անդրադառնում է թռչելու թեմային, բայց էլի մինչև վերջ չի խորանում: Այ Օսթերի էդ մի հատկանիշը չեմ սիրում, որ մի երևույթ առաջ քաշելիս երբեք մինչև վերջ չի տանում: Առաջ դուրս գալիս էր, բայց որ շարունակական է դառնում, արդեն հասկանում ես, որ ոչ թե չի ուզում, այլ ուղղակի չի կարողանում տակից դուրս գալ:

Մի խոսքով, եթե ուզում եք Փոլ Օսթեր կարդալ, անպայման "Brooklyn Follies"-ը փորձեք: «Պատրանքների գիրքն» էլ վատը չի: Մնացածը խորհուրդ չէի տա:

Միջազգային սրճարան. զգա քեզ, ինչպես տանը

Ջոանի ու Հանսի հետ ծանոթացա Նիդեռլանդներ գալուս հենց առաջին օրերին, երբ գնացել էի ֆիլմ դիտելու-քննարկելու: Միջին տարիքի ամուսիններ են, Հանսը հոլանդացի է, Ջոանը` ամերիկուհի: Սիրում են ուսանողների հետ ժամանակ անցկացնել: Ինձ պատմեցին միջազգային սրճարան կոչվածի մասին, որը կազմակերպում են ամիսը մեկ, հրավիրում են Խրոնինգենի արտասահմանցի ուսանողներին, օգնում, որ իրենց մենակ չզգան, զգան, ինչպես տանը: Երեկոյի վերջում Հանսն իր այցեքարտը տվեց, ասաց, որ եթե տանը սարքած ընթրիքի կարիք ունենամ, զանգեմ, իրենց հյուր գնամ: Հուզվել էի նրանց ջերմությունից, բայց այցեքարտը պահեցի մի տեղ ու էդպես էլ չզանգեցի:

Համենայնդեպս, միջազգային սրճարանին որոշել էի անպայման մասնակցել, ու հենց նրանց կայքում հայտարարություն դրվեց, որ հաջորդը տեղի է ունենալու հոկտեմբերի 29-ին, անմիջապես գրանցվեցի:
***
Տեղը դժվարությամբ գտա, բայց դրսում կանգնած տղաները կարծես հենց ուղղություն ցույց տալու համար էին:
– Միջազգային սրճարա՞ն… էս դռնով մտիր:
Մտնում եմ, հոլանդուհի մի աղջիկ ջերմ ողջունում է, անունս գրում կպչուն թղթի վրա, տալիս, որ կպցնեմ վրաս, ավելացնում.
– Զգա քեզ, ինչպես տանը:

Ընթրիքին մանանեխով սուպ էր` իսկական տիպիկ խրոնինգենյան կերակուր: Չնայած սուպի սիրահար չեմ, բայց վերջին երկու ամսվա ընթացքում էնքան չէի կերել, որ աղիքներս բողոքի ցույցի էին դուրս եկել, ու անընդհատ սուպ էի ուզում, բայց էդպես էլ չէի սարքում: Էսօր երևի աղիքներս քեֆ արեցին:

Սեղանի շուրջ տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներով էինք: Կազմակերպիչ թիմի անդամ հոլանդացի տղան նկատում է.
– Զարմանալի է, թե ինչքան տարբեր երկրներից մարդիկ կան այստեղ:
Քաղաքավարի ժպտում եմ, ոչինչ չեմ ասում: Միջազգային խմբերն ինձ համար վաղուց արդեն զարմանալի չեն` սկսած ինը տարեկանից, երբ Պրահայում սովորում էի միջազգային դպրոցում: Հետո էդ բառը սկսեց ինձ հետապնդել. ուր գնում էի, երբեք մոնոմշակութային միջավայրում չէի հայտնվում: Ու հիմա էլ կուրսում 15 հոգի ենք 13 տարբեր երկրներից:

Ընթացքում համերգ է: Սկսնակ երգչուհին ընկերոջ նվագակցությամբ երգում է: Ութ երգ կատարեց, որոնցից չորսն իմ սիրածներից էին (ի դեպ, էն աստիճանի սիրած, որ դրանցից երկուսը ծայրից ծայր անգիր գիտեի, մյուս երկուսն էլ քչից-շատից): Ռեկորդ: Այ սրա համար սիրում եմ հոլանդական համերգներում հայտնվել. իմ ու նրանց ճաշակը շատ նման է: Երգերից մեկով կիսվում եմ: Քանի որ Բոբ Դիլանի կատարումը հաստատ լսած կլինեք, որոշեցի ներկայացնել ավելի պակաս հայտնին, որը պակաս չեմ սիրում:

Վերջում` տիպիկ հոլանդական սեղանի խաղ: Անունն անընդհատ կարդում էի, որ չմոռանամ, բայց արդեն չեմ հիշում: Կլորակներ էին, պիտի այնպես հրեինք, որ չորս անցքերի միջով անցնեին: Էդպես միավորներ էինք հավաքում:

Հետո… հետո էկա տուն` գոհ լինելով երեկոյիցս, բայց հասկանալով, որ չեմ գտնում էն, ինչ փնտրում եմ, խոստովանելով, որ հոգնել եմ կյանքս պատմելուց:

Թե որտեղ պետք եկավ ֆրանսերենը

Էն ժամանակ, երբ համարյա աննպատակ սովորում էի, շատերն էին ասում` ֆրանսերենն ինչի՞դ ա, գնա գերմաներեն սովորի, ավելորդ ժամանակ ես ծախսում և այլն: Էնքան էին ասում, որ ես էլ էի սկսում հավատալ ու մեկ-մեկ գլխիս էի տալիս, թե` ինչի՞ս էր պետք, որ կյանքիցս մի տարի դրան նվիրեցի:

Իսկ այ հիմա հասկանում եմ, որ ֆրանսերենը փրկության է գալիս, երբ ուրիշ ոչ մի լեզու չի կարող օգնել: Էստեղ սուպերմարկետներում շատ ապրանքների վրա մենակ հոլանդերեն ու ֆրանսերեն է գրած (մնացած շատերի վրա էլ մենակ հոլանդերեն): Համ ես եմ կարողանում գլուխ հանել, համ էլ դասընկերներս որ չեն իմանում ինչը ոնց օգտագործեն, գալիս են մոտս, թե` սա կթարգմանե՞ս:

Ու մենակ առօրյան չէ:

Երբ դասախոսիս գրեցի, որ հայ աֆազիկի խոսքի նմուշ չեմ ճարում, առաջարկեց ուրիշ լեզվով անել, բայց ոչ անգլերեն, որովհետև ծեծված թեմա է: Արանքում մնում էին ռուսերենն ու ֆրանսերենը: Առաջինը ճարելու համար պիտի նույն քայլերին դիմեի, ինչ հայերենի համար (բայց ռուսերենը հաստատ կլիներ) ուղղակի էն տարբերությամբ, որ Ռուսաստանում ծանոթություններ չունեմ, անծանոթ մարդկանց պիտի գրեի: Տակը մնաց մի հատիկ ֆրանսերեն, էն էլ մեր եռհատորյակի մեջ նմուշը կար, հարցս հեշտ լուծվեց:

Նենց որ, ինչքան լեզու գիտես, էնքան կյանքն ավելի հեշտ ա: 

Protected: Իսկական ինձ համար է

This content is password protected. To view it please enter your password below:

Protected:

This content is password protected. To view it please enter your password below:

Հայերենն ու գիտությունը մեր երկրում

Ոնց հասկանում եմ, էստեղ շատ եմ տանջվելու: Գիտեի, որ Հայաստանում գիտության վիճակը տխուր է, բայց է՞ս աստիճանի: Մեր երկրում որ էդքան լեզվաբան են արտադրում, ինչո՞վ են զբաղվում նրանք, ի՞նչ է նրանց գործի անունը: Կլինիկական լեզվաբանության մասին խոսել էլ չեմ ուզում: Հայաստանում լեզվաբանական կրթությամբ որևէ  չի պատկերացնի, որ ինքը կարող է ինսուլտ տարած մարդկանց հետ աշխատել:

Դասախոսներիս առաջադրանքները կատարելու համար երբեմն ստիպված եմ լինում շատ բաներ զրոյից սկսել, որովհետև հայերենի մասին որևէ տվյալ չկա, իսկ երբեմն էլ զրոյից սկսելն էնքան անհնար է լինում, որ հաշվի եմ առնում նաև առաջադրանքն այլ լեզվով կատարելու տարբերակը:

Անընդհատ մտածում եմ, որ Հայաստանում էս կամ էն բանի բացակայությունը ոչ թե փողի, այլ ֆայմի պակասի հետևանք է: Ասենք, ինչու՞ որևէ մեկի մտքով չի անցել աֆազիայով հիվանդին ձայնագրել ու խոսքը հետազոտել: Թեկուզ մենակ առաջընթացը գնահատելու համար, շատ բան չեմ ասում: Ախր ինչու՞ հայերից փոքր-ինչ շատ հոլանդացիները տոննաներով տվյալներ պիտի ունենան աֆազիայի ու դիսլեքսիայի մասին, իսկ հայերենի մասին նմուշի համար որևէ բան չլինի:

Ու ընդհանրապես, ինչու՞ են մեր երկրում գիտությունն ու կրթությունն էդքան անջատված իրարից: Միջին վիճակագրական ուսանողին գիտության անուն ես տալիս, միանգամից խրտնում է. «Վայ, վայ, ես ժամանակ չունեմ»: Էլի ֆայմի հարց. դասախոսը հազար էջ անգիր տալու փոխարեն կարող է մի փոքր հետազոտություն հանձնարարել ու էդպես գնահատել, չէ՞: 

Մենակ մի բան հաստատ գիտեմ. Հայաստանից էսքան հեռու էդ հետազոտությունների բացակայությունը մաշկիս վրա զգում եմ:

Հ.Գ. Եթե գտնում եք, որ սխալվում եմ, եթե գիտեք նման հետազոտությունների մասին, խնդրում եմ` կիսվեք ձեր տեղեկություններով: Շատ շնորհակալ կլինեմ:

Protected: Հանդիպում

This content is password protected. To view it please enter your password below:

« Older entries

Կարուսել

Ոչ վե՛րջ կա, ոչ ըսկի՛զբ այս երգում

Byurakn

Writer

Անձնական տարածք

Մտնելուց առաջ ոտքներդ սրբեք

How I Lost My Chains

I've Learned The Most Unlearning Everything I've Ever Known

frauke's foodelicious fritid

baking across borders - exploring new recipes from Denmark and around the world

The Miscellany Room

Life is Easy; I suck

stof tot stof

Over dood, rouw en literatuur / On death, grief, and literature

MidiMike

A Life's Worth of Observations from a Songwriter and Sound Engineer

exoligu

De ce este nevoie de îndrăzneală pentru a gândi cu propria minte?

followthevoid

Writing and Musing

imandes

politics and philosophics

gayaneatoyan

Harmony with nature

Expat in Denmark Blog

Thoughts, observations, analysis and thematic coverage by Expat in Denmark & Friends

arpy maghakyan

articles by me